Buổi nghiệm thu chung cư cho người anh họ ở Vinhomes Ocean Park, tôi vừa kiểm tra lại toàn bộ giấy tờ thanh toán thì anh ta bỗng nhìn tôi cười khẩy: “Thằng em ơi, nghe nói trọn gói là phải xịn hơn chứ, sao chú thối lại cho tôi 3 triệu?”. Tôi đứng hình, bởi lúc đó tôi đang tính toán một đống thứ khác mà tôi đã cố tình bỏ qua trong lúc trao đổi ban đầu mà không hề ghi vào hợp đồng. Ngay lúc ấy cái tôi hiểu ra việc làm khoán trọn gói của mình thực chất đang thiếu vài mắt xích, dù khách không hề phàn nàn. Tôi kể chuyện này không phải để khoe mà để nói thẳng rằng nghề thầu trọn gói đâu chỉ là việc cộng dồn chi phí và giao chìa khóa. Khi tìm hiểu nội thất nhà phố, việc đầu tiên là phải biết rõ hạng mục nào nên bỏ và phần nào nhất định phải thể hiện trên hợp đồng.
Điều đầu tiên tôi cắt khỏi báo giá trọn gói của chính mình
Nói thẳng ra, suốt 9 năm hành nghề thầu nội thất, tôi từng có giai đoạn xây dựng báo giá trọn gói theo kiểu loại bỏ những hạng mục phụ để con số trông hấp dẫn. Cụ thể là ba danh mục ẩn mà gần như thầu nào cũng ngại đưa vào: mối nối silicon ở chân tường, keo chà ron gạch, phụ kiện tay nâng tủ bếp, ron cao su giảm chấn ở khung cửa. Điều buồn cười là, cả năm trời đầu tiên tôi đều tự trích tiền cá nhân đi mua những món lặt vặt đó vì ngại không dám nói với khách. Kết quả là mỗi dự án tôi đều bị chìm chi phí tính ra khoảng 3-5% trên tổng giá trị hợp đồng nếu phía gia chủ không bao giờ đả động đến. Rồi đến một ngày tôi gặp anh chủ nhà từng làm bên xây dựng anh ấy hỏi thẳng: “Tại sao bảng báo giá khoán của cậu lại không có dòng trám silicon và mỡ bôi trơn bản lề?”. Lúc đó tôi ấp úng rồi sau này tôi mới ngộ ra rằng khái niệm 'trọn gói' không có nghĩa là giấu bớt mà phải là công khai từng đầu việc cho dù là việc nhỏ như tra dầu khóa cửa. Còn bây giờ, mỗi lần chốt giá trọn gói tôi luôn tự nhắc phải ghi chú rõ ràng từng việc phát sinh kèm mức giá cụ thể để hai bên không ai thấy mình bị hớ.
Tại sao tôi vui vẻ ký phụ lục nhưng không sửa giá
Một câu chuyện khác tôi gặp phải gần như hằng tuần đó là gia chủ giữa chừng công trình tự nhiên yêu cầu phát sinh thêm ổ cắm hoặc muốn đổi vị trí bồn rửa. Qua nhiều lần như vậy tôi nhận ra tâm lý e dè sợ nhà thầu 'chém giá' khi làm trọn gói khiến khách sinh ra phòng bị mặc dù tôi không hề có chủ đích làm giá cao. Chẳng hạn như lần này, một chị khách ở Times City đề nghị tôi bố trí thêm hai ổ cắm gần bàn làm việc nhưng lại không muốn thanh toán phần phát sinh. Tôi từ chối khéo và giải thích rằng nếu làm thêm mà không thu tiền thì tôi phải ăn bớt ở phần khác để bù lỗ, điều đó còn tệ hơn. Cuối cùng chị ấy đồng ý ký phụ lục với mức chênh 1,2 triệu đồng cho khối lượng dây điện, không ai mất lòng. Thế nhưng, tôi vẫn giữ một nguyên tắc xương sống mà tôi tự đặt ra sau nhiều lần vấp ngã: hễ có việc phát sinh tôi đều đồng ý nhận, nhưng tôi tuyệt đối không làm những hạng mục không được nêu trên bản vẽ chi tiết. Nhớ có lần một gia chủ tự đi mua chiếc bếp từ đưa đến nhờ tôi lắp đặt vào bàn đá, nhưng tôi từ chối vì bàn đá chưa có kết cấu gia cố không đủ chịu lực cho bếp to như vậy. Khách lúc đầu bực lắm, nhưng khi tôi vạch rõ rủi ro nứt bàn đá và chỉ ra cách xử lý thì họ lại quay sang cảm ơn tôi rối rít. Bài học tôi rút ra là khách không sợ phát sinh họ chỉ sợ phát sinh một cách mù mờ không có căn cứ.
Cái bảng tiến độ tôi dán ngay cửa cho cả đội thợ soi từng ngày
Một trong những thứ giúp tôi đủ tự tin nhận việc khoán trọn gói đó là bảng tiến độ mà tôi tự chế treo ngay mặt trong cánh cửa chính để toàn bộ anh em thợ đều nhìn thấy mỗi sáng. Bảng này có hai cột chính: các cột mốc giải ngân tài chính và cột mốc nghiệm thu từng hạng mục. Tôi cố tình viết to và rõ dòng ghi chú 'công trình tạm dừng nếu khách chậm thanh toán' ngay dưới phần tiến độ thi công để tránh tình trạng mọi người đổ lỗi cho nhau. Tôi vẫn nhớ có một dự án khách hàng chậm thanh toán đợt hai khiến tôi buộc phải dừng công trình đúng 3 ngày. Thoạt đầu anh thợ chính cứ năn nỉ nhưng tôi nhất quyết giữ kỷ luật vì biết rằng nếu phá lệ một lần thì những lần sau sẽ vỡ trận. May là khách hiểu và họ chuyển khoản ngay sau đó, và mọi thứ lại vận hành trơn tru. Cụ thể là trong 11 công trình khoán trọn gói tôi làm gần đây tôi chỉ phải dùng đúng điều khoản này 2 lần, còn lại phía khách đều thanh toán đúng lịch. Điều khoản ấy không hề có ý định dọa gia chủ mà là để tấm chắn bảo vệ quyền lợi của tôi trước các rủi ro về dòng tiền mặt bằng mà thầu nào cũng gặp phải khi làm việc với khách khoán. Ngoài ra, trong bảng tôi cũng liệt kê sẵn những đầu việc hay gây tranh cãi nhất như chờ hàng tủ nhập, chờ đá marble ốp bếp, chờ phụ kiện tủ âm đặt riêng kèm theo số ngày dự phòng cụ thể để gia chủ không phải sốt ruột mỗi khi công trình chững lại.
Ba ngày trước bàn giao, tôi ngồi lại rà từng đầu việc cùng khách
Công tác nghiệm thu chính là bước quyết định mọi thứ diễn ra êm đẹp hay không, vậy nên ba ngày trước khi bàn giao, tôi luôn tổ chức một buổi rà soát cuối cùng ngồi lại cùng gia chủ không phải để tìm lỗi mà là rà từng đầu việc trên giấy tờ đối chiếu với thực tế. Buổi kiểm tra sơ bộ như thế này thường mất khoảng hai tiếng rưỡi vì tôi dẫn khách đi từng phòng mở toang từng cánh tủ, kéo ra từng ngăn kéo kiểm tra từng khe cửa. Tôi nhớ có một vụ gia chủ tinh mắt thấy cánh tủ bếp bị lệch tới 2mm ở phần góc gần tường. Anh thợ chính nhìn tôi cau mày khó chịu bảo tôi khó tính quá, Ấy vậy mà khách lại vui vì họ cảm nhận được sự tôn trọng từ phía tôi chứ không phải kiểu 'làm cho xong chuyện'. Tôi thiết kế riêng một bảng kiểm tra cuối cùng với 47 dòng mục tiêu từ chiều cao chuẩn của mặt bàn bếp cho đến độ khít của đường đá ốp chân tường. Chính nhờ cái bảng này mà tôi kịp thời giải quyết một tình huống suýt thành thảm họa: bộ tủ giày khu vực lối vào bị gia công thấp hơn thiết kế so với hồ sơ thiết kế đúng 5 xen-ti-mét. Tôi nhận ra điều đó khi thời gian chỉ còn lại vỏn vẹn một ngày trước buổi nghiệm thu chính thức, tôi phải gọi điện khắp nơi tìm được một chiếc máy cắt CNC để gia công lại cánh tủ cho kịp. Tôi mất thêm khoảng 800 nghìn đồng nhưng điều đó cứu cả hợp đồng, và tôi cũng tự nhủ rằng nếu không có quy trình rà soát thì tôi lại dính vào bài học ký khống khối lượng mà tôi từng dính khi mới ra nghề khi bảng khối lượng tôi ký nhận lại chênh lệch quá xa so với thực tế thi công. Kết thúc buổi nghiệm thu đó, tôi đưa khách ly trà đá rồi nói thẳng với họ rằng tôi làm khoán trọn gói là làm tới nơi tới chốn, chứ không phải nhận tiền rồi biến mất. Còn nếu bạn đang băn khoăn không biết phải chọn đơn vị thi công trọn gói nào cho hợp lý thì tôi muốn khuyên bạn một điều xuất phát từ đáy lòng: hãy tìm người dám ngồi xuống rà từng hạng mục với bạn trước khi chốt hợp đồng, đừng vội chọn kẻ hứa giá rẻ đến mức phi lý.